Goede bazen doen twee dingen: ze wekken de schijn dat ze dingen onder controle hebben en ze houden hun mensen uit de wind.
Bazen zijn enorm belangrijk. Omdat bijna iedereen in organisaties een baas heeft. Omdat bazen een belangrijke voorbeeldfunctie hebben: hoe zij zich gedragen, wordt driftig geïmiteerd door hun ondergeschikten. En omdat voor 75 procent van het personeel omgaan met de baas het meest stressvolle deel van het werk is. Mensen met een slechte baas hebben 20 tot 40 procent vaker een hartaanval dan mensen met een goede baas, blijkt uit Zweeds onderzoek. Nog belangrijker dan bazen zijn dus goede bazen. Maar wanneer is een baas een goede baas?
Controle hebben en houden
Goede bazen doen twee dingen, zegt Robert I. Sutton, hoogleraar management science and engineering aan Stanford University. Om te beginnen weten zij anderen ervan te overtuigen dat zij alles onder controle hebben. Dat is de ‘romantiek van leiderschap': leiders krijgen veel meer credits - en schuld - dan terecht is, maar het is makkelijker en emotioneel bevredigender voor mensen als de leiding als hoofdoorzaak wordt aangewezen van alles wat goed en fout gaat.
In werkelijkheid is slechts 15 procent van het verschil tussen goed en slecht presterende organisatie toe te schrijven aan de kwaliteit van het leiderschap, maar dat maakt niet uit: we hebben het liefst dat de leider het grote verschil maakt. Maar dan moet die leider bij zijn onderdanen wel de schijn wekken dat hij alles onder controle heeft - ook al heeft hij dat zelden of nooit.
Hoe doe je dat? Door vertrouwen uit te stralen, zelfs als je in werkelijkheid weinig vertrouwen hebt en vol twijfels zit. Door niet te dralen met beslissingen: snelle beslissers wekken de illusie dat alles onder controle is. Door credits te nemen én te geven. Een geweldige kant van de baas zijn is dat je meestal te veel credits krijgt als je mensen hun werk goed doen. Ga dat niet uit de weg: wie veel credits krijgt, wordt als winnaar gepercipieerd, en winnaars worden gezien als mensen die dingen onder controle hebben. Maar gééf ook veel credits aan je mensen, desnoods meer dan ze eigenlijk verdienen. Zo bevestig je je statuur als sterke leider. Dat doe je ook door de schuld op je te nemen voor dingen die misgaan. Leiders die externe factoren aanwijzen als oorzaak van falen of problemen, komen over als oneerlijk en zwak.
Kiezen voor je personeel
Daarnaast is een baas een goede baas als hij ondubbelzinnig voor zijn mensen kiest en ‘voeling' met ze houdt. Dat doe je door ze ‘psychologische veiligheid' te bieden: ruimte om vrijuit te praten en discussiëren, dingen te proberen en fouten te maken zonder angst te worden gestraft.
Een goede baas biedt zijn mensen ook bescherming - tegen de incompetentie, domheid en vooroordelen van collega-bazen en anderen die hun werk en welzijn kunnen ondermijnen - en daarmee de vrijheid om risico's te nemen en nieuwe dingen uit te proberen.
Een goede baas beschermt ook de tijd van zijn mensen, bijvoorbeeld door geen zinloze vergaderingen te houden.
En tot slot maken goede bazen vaak een (klein) gebaar om hun respect en dankbaarheid over te brengen. Dat kan zo simpel zijn als ‘dank je' zeggen - volgens sommigen de meest genegeerde vorm van beloning.
(Bron: Robert I. Sutton.The McKinsey Quarterly, augustus 2010)
